Scheuren in de muur: wanneer is het erg?

Welke scheuren zijn onschuldig?

Krimpscheuren in stuc- en pleisterwerk. De afwerklaag droogt, krimpt een fractie, en scheurt op de zwakste plek. Je herkent ze aan drie dingen: ze zijn dunner dan de lijn van een balpen, ze lopen grillig, en ze stoppen zodra ze bij een ander materiaal komen. Vaak zitten ze in de hoek tussen muur en plafond of precies op de naad tussen twee gipsplaten.

Een verticale scheur op de aansluiting tussen het huis en de aanbouw

Die twee delen zijn los van elkaar gebouwd en zakken niet in hetzelfde tempo. Zolang de naad recht blijft en niet groeit, is het een afwerkingskwestie.

Fijne scheuren in een woning van een paar jaar oud

Nieuwbouw zet zich de eerste jaren. Dat geeft haarscheuren rond kozijnen en in hoeken. Vervelend, niet constructief.

Een scheur precies op de overgang van gipsplaat naar metselwerk

Twee materialen die verschillend werken op temperatuur en vocht. Komt in vrijwel elk huis met een voorzetwand voor.

Welke scheuren zijn wel een waarschuwing?

Een scheur die trapsgewijs door de voegen van het metselwerk loopt. De voeg is zwakker dan de steen, dus daar zoekt de spanning zijn weg. Zo'n trap betekent dat twee delen van het huis niet meer gelijk meebewegen.

Verder let je op deze vier:

• Diagonale scheuren die uit de hoek van een raam- of deurkozijn weglopen. Een opening is de zwakke plek in een wand; spanning komt daar naar buiten.
• Een scheur die aan beide zijden van dezelfde muur zit, op dezelfde plek. Dan loopt hij door de volledige dikte. Dat is de muur, niet de verf.
• Een scheur die aan de ene kant duidelijk breder is dan aan de andere. De brede kant wijst de richting van de beweging aan.
• Een horizontale scheur vlak boven een raamkozijn. Kan een roestende stalen latei zijn. Roest neemt meer ruimte in dan staal en drukt het metselwerk omhoog. Je ziet het regelmatig in woningen uit de jaren zestig tot tachtig.

In een kelder of souterrain kijk je apart naar horizontale scheuren in een muur die iets naar binnen bolt. Daar duwt de grond. Dat is geen klus voor later.

Hoe zie je of een scheur nog beweegt?

Kijk in de scheur. Een oude, tot stilstand gekomen scheur is vuil van binnen: stof, verfresten, soms spinrag. Een verse scheur is schoon en scherp, met lichte randen waar het materiaal net is gebroken.

De duidelijkste aanwijzing is een reparatie die opnieuw is opengegaan. Je ziet een strook vulmiddel of een verfrand, en daar middenin een dunne nieuwe lijn. Dat is een huis dat je vertelt dat de oorzaak er nog steeds is.

Soms hangt er een scheurmeter over: een plastic plaatje met een schaalverdeling, of ouderwets een strookje gips of glas dat breekt zodra de scheur groeit. Zit dat er, vraag dan meteen naar de metingen en de datum waarop het is aangebracht.

Waar in de woning moet je kijken?

Bij de kozijnhoeken en op de plekken waar het huis van vorm verandert. Daar komt spanning het eerst naar buiten. Loop deze plekken langs:

• de boven- en onderhoeken van ramen en deuren, ook aan de binnenzijde van de buitenmuur
• de wand langs het trapgat, en de muur rond de trapopening op de verdieping
• de aansluiting van aanbouw, dakkapel of uitbouw op het oorspronkelijke huis
• de zolder, tegen de voor- en achtergevel aan, waar meestal niets is afgewerkt
• de meterkast en de trapkast

Die laatste twee zijn de moeite waard. In een meterkast en een trapkast is niets weggewerkt en niets opgeruimd voor de bezichtiging. Twee minuten daar leveren vaak meer op dan een half uur in de woonkamer. Neem een zaklamp mee, of gebruik die van je telefoon.

Wat vertelt de rest van de woning?

Scheuren komen zelden alleen. Zakt een deel van het huis, dan verandert alles wat haaks hoorde te staan. Deuren gaan klemmen of vallen vanzelf dicht, de kier boven een deur is aan één kant breder, plinten lopen langzaam van de vloer af, en in een tegelvloer verschijnt een doorlopende scheur in de voeglijn.

Leg een knikker of een ronde pen op de vloer en kijk of hij steeds dezelfde kant op rolt. In een woning van honderd jaar oud is een beetje hellend niet vreemd. Het gaat om de combinatie: een scheur, een klemmende deur en een aflopende vloer in dezelfde hoek van het huis. Loopt het die kant op, lees dan verder over verzakking en fundering.

Scheuren aan de buitenkant

De gevel laat het eerder zien dan de binnenmuur, want daar is niets weggestuukt. Loop om het huis heen en kijk vanaf de hoek langs de gevel, met je oog bijna tegen het metselwerk. Zo zie je bolling en scheefstand die je van voren mist.

Let op trapsgewijze scheuren bij de hoeken van het pand en boven de ramen op de begane grond, en op de rollaag of latei boven de kozijnen. In een rijtje kun je vergelijken: leg je blik langs de dakgoot en de bovenkant van de kozijnen van drie huizen naast elkaar. Zakt er één weg, dan valt dat op.

Zie je buiten een scheur in de gevel en binnen op dezelfde hoogte een donkere plek, dan loopt er water door de muur. Dat is een ander verhaal, dat begint bij vochtplekken herkennen.

Wat vraag je de makelaar over een scheur?

Vraag wanneer de scheur voor het eerst is opgemerkt en of hij sindsdien groter is geworden. Dat is de vraag waar het antwoord het meest van afhangt. Daarna:

• Is er ooit een bouwkundige keuring of funderingsonderzoek gedaan, en mag ik het rapport inzien?
• Is er iets aan gerepareerd, door wie, en is daar een factuur of rapport van?
• Is er in deze straat of dit blok funderingsherstel uitgevoerd?
• Wordt er een ouderdomsclausule in de koopakte opgenomen?

De verkoper moet gebreken melden die hij kent; jij hebt als koper een eigen onderzoeksplicht. Schrijf daarom op wat je vraagt en wat je te horen krijgt, met datum. Meer van dit soort vragen staat bij vragen aan de makelaar.

Wat doe je met wat je hebt gevonden?

Fotografeer het, met iets ernaast dat maat geeft. Een bankpas of een muntstuk tegen de muur werkt beter dan een losse close-up waar je later niets van kunt maken. Maak er altijd een overzichtsfoto bij, anders weet je 's avonds niet meer welke muur van welk huis het was. Noteer de verdieping en de gevel waar je stond.

Twijfel je, dan is een bouwkundige keuring de volgende stap. Neem een ontbindende voorwaarde op in je bod, met een bedrag aan herstelkosten waarboven je eronderuit kunt. Vermoed je iets met de fundering, dan is aanvullend funderingsonderzoek nodig: de standaardkeuring kijkt niet onder de vloer.

Mag je terugkomen, plan dan gericht. Neem een zaklamp mee, ga bij daglicht, en fotografeer dezelfde scheuren opnieuw vanaf hetzelfde punt. Wat je verder in die ronde nakijkt, staat bij de tweede bezichtiging. En loop voor je gaat de checklist voor de bezichtiging door, zodat je niet alleen naar scheuren staat te kijken.

Veelgestelde vragen

Zijn haarscheurtjes in het stucwerk erg?

Nee. Dat zijn krimpscheuren in de afwerklaag, dunner dan een balpenlijn, grillig van verloop, en ze stoppen bij de overgang naar een ander materiaal. Ze zeggen niets over de constructie.

Vanaf welke breedte is een scheur zorgwekkend?

Breedte is de minst betrouwbare maat. Richting en verloop zeggen meer: een smalle scheur die de voegen volgt is serieuzer dan een brede krimpscheur in stuc. Laat hem beoordelen als hij duidelijk breder is dan een balpenlijn, aan beide zijden van dezelfde muur zit, of aan de ene kant breder is dan aan de andere.

Wat betekent een trapsgewijze scheur in het voegwerk?

Dat twee delen van het metselwerk niet gelijk meebewegen, meestal door een verschil in zakking. Bij een aanbouw met een eigen fundering is dat vaak onschuldig. Midden in een dragende gevel is het reden voor onderzoek.

Kun je een huis met scheuren kopen?

Ja, als je weet wat de oorzaak is en wat herstel kost. Neem een ontbindende voorwaarde voor een bouwkundige keuring op in je bod, en laat bij een vermoeden over de fundering apart onderzoek doen.