Houtworm herkennen: gaatjes, boormeel en de rest

Waar kijk je tijdens een bezichtiging?

Op de plekken waar het hout onafgewerkt is en waar het vochtig is. Die twee vallen bijna altijd samen.

• De vloerbalken en de balkkoppen in de kruipruimte. Schijn met een zaklamp langs de balk, niet erop; strijklicht laat gaatjes veel beter zien.
• De onderkant van de traptreden en de trapbomen, vooral bij een kelder- of zoldertrap.
• Het dakbeschot en de spanten op zolder.
• De kelderdeur, de kozijnen in de kelder en het houtwerk achter de meterkast.
• Achtergelaten meubels, want die hebben het vaak meegenomen uit een vorig huis.

Neem een zaklamp mee. In de drie ruimtes waar je moet zijn, brandt zelden goed licht.

Hoe zie je of het nog actief is?

Aan vers boormeel. Dat is lichter van kleur dan het hout eromheen, zo fijn als bloem of zand, en het ligt in kleine hoopjes recht onder de gaatjes. Ligt er poeder op een spinnenweb of op een stoffige balk, dan is het vers, want anders had het stof het al bedekt.

De gaatjes zelf helpen ook. Een verse uitvliegopening heeft schone, lichte randen. Een oud gat is donker van binnen, zit vol vuil, of is met verf of beits meegelakt.

Kun je terugkomen, dan is er een simpele test: veeg het boormeel weg, of leg er een velletje papier onder, en kijk bij de tweede bezichtiging of er nieuw poeder ligt. De kevers vliegen vooral in het voorjaar en de zomer uit, dus in die maanden zie je de meeste activiteit.

Is het houtworm, of iets anders?

De grootte en de vorm van het gat zeggen wat je voor je hebt. Dat is meer dan een weetje: de een is een onderhoudsklus, de ander tast de constructie aan.

Gewone houtworm, ronde gaatjes van ongeveer een tot twee millimeter

De larve van een kleine kever die vochtig hout nodig heeft. Vervelend en behandelbaar. In een droge, goed geventileerde ruimte komt hij zelden terug.

Bonte knaagkever, ronde gaten van ongeveer drie millimeter

Groter, en veel serieuzer. Deze zit in vochtig hout dat al door schimmel is aangetast, vaak in oude eiken balken en in balkkoppen die in het metselwerk zitten. Hier gaat het over draagkracht, niet over cosmetiek.

Huisboktor, ovale gaten van ongeveer zes tot tien millimeter

Alleen in naaldhout, meestal in dakconstructies. De larve vreet jarenlang van binnenuit; de buitenkant kan er gaaf uitzien, met hooguit golvende bobbels in het oppervlak. Dit is een geval voor een specialist.

Houtrot en huiszwam zien er anders uit

Geen gaatjes maar zacht, donker en vezelig hout is houtrot. Dat vind je op de onderdorpels van kozijnen, aan de onderkant van deuren en op balkkoppen. De test is dezelfde: prik met een schroevendraaier of een sleutel in het hout. Zakt die makkelijk weg, dan is de kern verdwenen, ook al ziet de verflaag er nog aardig uit.

Wittige, wattige plekken met grijze strengen die over metselwerk lopen, en hout dat in bruine blokjes breekt, zijn iets anders. Dat is een aantasting die zich door de bouwmuur kan verspreiden en die je niet in eigen beheer oplost. Ruik je in een kelder of kruipruimte een paddenstoelenlucht en zie je zoiets, stop dan met kijken en laat er een deskundige naar kijken voordat je een bod uitbrengt.

Waarom vocht de eigenlijke vraag is

Vrijwel alle houtaantasting in Nederlandse woningen begint bij vocht. Droog, goed geventileerd hout is voor deze beestjes weinig interessant. Vind je actieve aantasting, dan is de behandeling van het hout maar het halve verhaal: zonder de vochtbron aan te pakken komt het terug.

Kijk daarom in de kruipruimte of de ventilatieroosters in de gevel open zijn en niet zijn dichtgemetseld of dichtgestopt, en of er water op de bodem staat. Waar dat vocht vandaan komt, staat bij vochtplekken herkennen. Zakt de vloer daarbij ook nog, kijk dan naar verzakking en fundering: bij oude woningen zijn de fundering en de vloerbalken van hetzelfde hout gemaakt.

Wat vraag je, en wat doe je ermee?

Vraag of er ooit een behandeling is uitgevoerd en of daar een rapport of garantiebewijs van is. Rijen kleine geboorde gaten op regelmatige afstand in een balk zijn het spoor van een injectiebehandeling uit het verleden. Vraag dan meteen wat de oorzaak was en of die is weggenomen.

Vind je vers boormeel, dan hoort dat in de opdracht aan de bouwkundig keurder. Zeg erbij waar je het zag, zodat hij niet langs de balk loopt waar het om gaat. De rest van wat je in een kruipruimte nakijkt, staat op de checklist.

Veelgestelde vragen

Hoe weet je of houtworm nog actief is?

Aan vers boormeel: licht, poederfijn en in hoopjes onder de gaatjes, ook op stoffige plekken of op spinnenwebben. Verse uitvliegopeningen hebben schone, lichte randen. Oude gaatjes zijn donker, zitten vol vuil of zijn overgeschilderd.

Hoe groot zijn houtwormgaatjes?

Ongeveer een tot twee millimeter, rond. Grotere ronde gaten van rond de drie millimeter wijzen op de bonte knaagkever, ovale gaten van zes tot tien millimeter in naaldhout op de huisboktor. Die laatste twee zijn constructief veel ernstiger.

Is houtworm een reden om van een huis af te zien?

Meestal niet op zichzelf. Het gaat om de vraag welk beestje het is, hoe ver het is gevorderd en waar het zit. Aantasting in vloerbalken of een dakconstructie is iets anders dan een aangevreten kelderdeur. Laat het bij twijfel beoordelen voordat je bod definitief wordt.

Kan houtworm overslaan naar de rest van het huis?

Waar het hout vochtig genoeg is, ja. Daarom is de vochtbron belangrijker dan de behandeling zelf. In een droge, geventileerde kruipruimte en op een droge zolder blijft aantasting meestal beperkt tot waar hij zit.